Η Επανάσταση στο Ιράν 1978-1979.

 Πρόκειται για το δεύτερο τμήμα του βιβλίου του Σ. Ρούσσου Εξέγερση και Επανάσταση στην Μέση Ανατολή που ερευνά και αναλύει την Ιρανική Επανάσταση 1978-1979. Για τον συγγραφέα η χρονιά των αλλαγών δεν ήταν το 1989 (τότε μάλλον ήταν η κατάληξη τους) αλλά το 1979 όπου η ισλαμική επανάσταση κυριαρχεί στο Ιράν. 

Επηρεάζοντας τα σουνιτικά καθεστώτα ενδυναμώνοντας τις ριζοσπαστικές πλευρες του. Όπως πχ θα τα δούμε στο Αφγανιστάν την ίδια περίοδο και ύστερα με την Αλ Κάιντα ή και τον Isis. Παρά τις τεράστιες διαφορές τους σιιτών και σουνιτών η κοινή τοποθέτηση τους ήταν και παραμένει η πολιτική ενότητα τους σε μια μεσσιανική επαναστατική προοπτική. Και σε αυτό η Ιρανική Επανάσταση έπαιξε καθοριστικό ρόλο. 

Το εν λόγω κείμενο, οπως και το πρώτο είναι μια ανοικτή αναστοχαστική και σε ένα βαθμό κριτική ανάγνωση του βιβλίου του Σ.Ρούσσου.

Πρώτο μέρος βιβλίου https://soufired.blogspot.com/2025/10/36.html?m=1

Ο αιώνας των επανάστασεων στο Ιράν. 

 Ο 20ος αιώνας ήταν ο επαναστατικός αιώνας για το Ιράν, το οποίο όμως ουδέποτε δεν ξεπέρασε το αστικοδημοκρατικό πλαίσιο φέρνοντας στην εξουσία Βοναπάρτηδες, τελευταίος στην ιστορική σειρά ο Χομεϊνί.

 Η επαναστατική πορεία στο εσωτερικό του Ιράν καθόρισε, επηρέασε και επέδρασε και στους τρεις πυλώνες του πολιτικού και κοινωνικού συστήματος στο Ιράν, τους θρησκευτικούς λειτουργούς, τους μεγάλους γαιοκτήμονες και την αστική τάξη του εμπορίου, των συντεχνιών και των παζαριών. 

Ενώ καθοριστική ήταν η σημασία του πυλώνα του στρατού, της κρατικής γραφειοκρατίας υπο της δυναστείας των Παχλαβι καθώς και των νεων κοινωνικων δυνάμεων(σ. 147). Μέχρι την συνταγματική επανάσταση του 1906 στο Ιράν επικρατούσε μια βασιλεία που στηρίζονταν στις συμφωνίες του βασιλιά με τους γαιοκτήμονες, τους αρχηγούς των φυλών και την ανοχή του σιιτικου ιερατείου το οποίο ειχε πολιτική, διοικητική και οικονομικη αυτονομία. Το σιιτικό ιερατείο νομιμοποιούσε το βασιλιά μέχρι την έλευση του κεκρυμμένου 12ου ιμάμη. 

Με αυτό το τροπο οι σιίτες ουλεμάδες δεν αναγνωρίζουν καμιά απόλυτη εξουσία ή άρχοντα και θεωρούν τον εαυτό τους την μοναδική πηγή ερμηνείας των ιερών κανόνων και της νομιμοποίησης της πολιτικής εξουσίας(σ.149). 

Πρόκειται για μια συνθήκη η οποία θα επιδράσει καθοριστικά την περίοδο της επανάστασης ενάντια στο Σάχη. Η συνταγματική επανάσταση του 1906 ήταν η κορύφωση επαναστατικών διεργασιών όπως ήταν η χιλιαστική θρησκευτική επανάσταση Μπάμπι αλλα και η εξέγερση του καπνού. Η τελευταία ήταν η αντίδραση των εμπόρων και των μεσαίων στρωμάτων των πόλεων στις αποικιοκρατικές παραχωρήσεις στους Ευρωπαίους(σ. 153). 

 Η επανάσταση οδήγησε στην θεσμοθέτηση της πρώτης εθνοσυνέλευσης με εκλέκτορες απο τις πλούσιες οικογένειες και τους μεγάλους γαιοκτημονες(σ.154). Ενώ οι εκλογές αποτέλεσαν μια έκρηξη πολιτικών οργανώσεων όπου εκπροσωπούνταν συντεχνίες, κοινότητες, εθνοτικές και θρησκευτικές ομάδες. Καθοριστικό ρόλο στη σύνταξη των συνταγμάτων έπαιξαν οι γαιοκτήμονες και οι ουλεμάδες που ειχαν σπουδάσει στην Ευρώπη(σ. 155). 

 Η έκρηξη της πολιτικής δραστηριότητας οδήγησε στην σύγκρουση με το βασιλιά, καθοριστικό ρολο όμως στην πορεία προς την συνταγματική πολιτεία ήρθε απο την επέμβαση των μεγάλων δυνάμεων και ειδικά της Ρωσίας(σ. 157, 178). 

 Σε ενα γενικότερο πλαίσιο η συνταγματική επανάσταση ήταν μια απόπειρα εκδυτικισμού του Ιράν πάρα την πρόνοια υπέρ του σιιτικού ισλάμ με βασική ιδεολογική αρχή τον δίκαιο αγωνα των μουσουλμανων εναντίον των ιμπεριαλιστικών δυνάμεων(σ. 159). 

 Μοσαντέκ. 

 Με τον Ρεζά Χαν, (ύστερα από το χάος που προκριθεί απο την ήττα της συνταγματικής επανάστασης) , άρχισε η δυναστεία των Παχλαβί που θα υπάρχει μέχρι την νίκη της Ιρανικής επανάστασης το 1979(σ.160). Με τον Ρεζά Χαν και τον βασικό πυλώνα τον στρατό υπήρξε η επαναοικοδόμηση του κράτους. 

Η πολιτική της οικοδόμησης στηρίζονταν κυρίως στο εθνικισμό και τον εκδυτικισμό έχοντας ως έμπνευση τον Κεμάλ της Τουρκίας. Στην περίοδο του Ρεζα Χαν δημιουργήθηκε για πρώτη φορά μια αστική τάξη προερχομένη απο την παλαιά αριστοκρατία των γαιοκτημόνων. Η οποία θα βασιστεί για να πλουτίσει στην σχέση της με το κράτος και την κερδοσκοπία. Ως αποτέλεσμα ήταν η ανάπτυξη μεσαίων και μικροαστικών στρωμάτων των πόλεων. 

Απο την άλλη πλευρά η βιομηχανική ανάπτυξη και ειδικότερα η πετρελαϊκή βιομηχανία οδήγησε στην ανάπτυξη της εργατικής ταξης και της κομμουνιστικής αριστεράς(σ.162). Η πλέον δυνατή κομμουνιστική αριστερά της περιοχής με το κομμουνιστικό κόμμα Τουντέχ με πρόσβαση στη εργατική τάξη, στους φοιτητές και στα μελη της μεσαίας και της μικροαστικής τάξης. Ενα δεύτερο ισχυρό πολιτικό ρεύμα ήταν το ισλαμικό ρεύμα με βάση τα παζάρια(σ.164). Η πλέον σημαντική πολιτική δύναμη εκείνη την περίοδο ήταν το Εθνικό Μέτωπο που αγωνίζονταν για την φιλελευθεροποίηση και τον εκδημοκρατισμό του Ιράν. Το Εθνικό Μέτωπο ήταν το αστικοδημοκρατικό κόμμα του Ιράν υπό την ηγεσία ενός αριστοκράτη εθνικιστή του Μοσαντέκ. Αγωνιζόμενοι για μια πραγματική εθνική και οικονομική ανεξαρτησία(σ.165).

 Το πλέον βασικό ζήτημα για τον Μοσαντέκ ήταν η επαναδιαπραγμάτευση των πετρελαϊκων συμφωνιών. Κάτι που οδήγησε στην πλήρη εθνικοποίηση των πετρελαίων του Ιράν(σ.166). Η Μ. Βρετανία και οι ΗΠΑ αντέδρασαν και στο τέλος οργάνωσαν πραξικόπημα. Η πρώτη φάση του πραξικόπηματος απέτυχε και ο Μοσαντέκ αντί να οπλίσει το λαό κινήθηκε στην ακριβώς αντίθετη λογική. Αυτό έδωσε την δυνατότητα στους πραξικοπηματίες να ανασυνταχθούν και με την βοήθεια των κληρικών του παζαριού των ισλαμικών και των κακοποιών και των παρακρατικών να επικρατήσουν. 

Είναι ξεκάθαρο ότι ο Μοσαντέκ φοβήθηκε περισσότερο το Τουντέχ και τον ένοπλο λαό πάρα τους πραξικοπηματίες. Ο Μοσαντέκ την έβγαλε καθαρη, σε αντίθεση με τον διωγμο που εξαπέλυσε ο Σάχης στο Τουντέχ και τον ένοπλο λαό(σ. 169). Ήταν ολοφάνερη η αποτυχία των αστικοδημοκρατικών δυνάμεων να εξασφαλίσουν εθνική και οικονομικη ανεξαρτησία που αποτελούσε την κυρία τροχοπέδη στην οικονομική ανάπτυξη(σ.170). Όπως άλλωστε συνέβη σε όλες αυτές τις χώρες: Είναι ολοφάνερη η αδυναμία των αστικών τάξεων να πάνε τα πράγματα στο τέλος και να οδηγήσουν στην ανάπτυξη και την οικονομική ανεξάρτησια. 

Η απάντηση μπορούσε να δωθεί μόνο με την εξουσία των εργατικών συμβουλίων σε συμμαχία με τους φτωχούς αγρότες και την μικροαστική τάξη. Μέσα από την διαρκή επανάσταση που με τον σοσιαλιστικό μετασχηματισμό θα επιλύσει και τα αστικοδημοκρατικά καθήκοντα. Δυστυχώς η Ιρανική αριστερά, δηλαδή το σοβιετικό ΚΚΙ-Τουντέχ αλλά και η επαναστατική αριστερά πχ οι ηρωικοί Φενταγιν την κρισιμή στιγμή ούτε θεωρητικά δεν επέλεξαν το λενινιστικό δρόμο της διαρκούς επανάστασης , αντιθέτως συμμάχησαν με την Ιρανική αστική τάξη και τους ισλαμιστές του Χομεϊνί.

 Σάχης/ Χομεϊνί. 

 Επί Σάχη η Περσία /Ιράν ήταν το μακρύ χέρι των ΗΠΑ στην περιοχή. Το Ιράν κατέστη ο ακρογωνιαίος λίθος των ΗΠΑ για την ανάσχεση της Σοβιετικής Ένωσης. Επίσης φοβούνταν την επικράτηση ενός καθεστώτος τύπου Νάσερ. 

 Αυτός ήταν και ο λόγος που έκαναν τα στραβά μάτια στον ολοκληρωτικό αυταρχισμό του καθεστώτος του Σάχη. Ενώ ο εν λόγω αυταρχισμός διάλυσε κάθε ελπίδα της αστικοδημοκρατικής Χομεϊνί αντιπολίτευσης για μια ομαλη μετάβαση σε ένα καθεστώς αστικής δημοκρατίας(σ.171). Άλλωστε μαζί με την καταστολή ο Σαχης εξαγόραζε και ενσωμάτωνε στελέχη της αστικοδημοκρατικής αντιπολίτευσης. Όσοι όμως δεν ενσωματώνονταν αντιμετώπιζαν την βάρβαρη καταστολή της μυστικής υπηρεσίας του καθεστώτος. Ακομα και οι φίλοι του καθεστώτος φοβούνταν την δράση της μυστικης υπηρεσίας του Σάχη η οποία δρούσε με την βοήθεια της CIA(σ. 172). Παράλληλα ο Σάχης επιχείρησε ένα αστικό εκσυγχρονισμό με την βοήθεια του ΔΝΤ η οποία στο τέλος κτύπησε τους πιο φτωχούς. Ενώ με την λεγόμενη λευκή επανάσταση έβαλε στο στόχαστρο τους αριστοκράτες της γης και το ισλαμικό ιερατείο. 

Επιθυμώντας να δημιούργησει μια μεσαία τάξη που θα στήριζε το καθεστώς του. Και με την αγροτική μεταρρύθμιση επιχείρησε να μείωσει την δύναμη των μεγαλων γαιοκτημόνων, τελικα όμως δεν άλλαξε σε μεγάλο βαθμό τις σχεσεις παραγωγής(σ.173, 174). Παρα το γεγονός της στήριξης από τις ΗΠΑ ο Σάχης με ένα εμφανως νόθο δημοψήφισμα προσπάθησε να το καλυψει και με την "λαϊκή εντολή". Οδήγησε στο ακριβώς αντίθετο αποτέλεσμα με μια σειρά από διαδηλώσεις με τον σιιτικό κλήρο να είναι στην πρώτη γραμμή. Ηγετικη μορφή αυτής της αντίδρασης ηταν ο Χομεϊνί που από το 1943 είχε καταγγείλει το καθεστως και την χώρα για την εξάρτηση από τους ξένους(σ. 176).

 Ο Χομεϊνί απέναντι στο νόθο δημοψήφισμα δεν εστίασε στα ζητήματα που έθιγαν τα υλικά συμφέροντα του ιερατείου, δηλαδή την μεγάλη περιουσία του αλλά εστίασε στην κατάπνιξη των δημοκρατικων ελευθεριών, στην διαφθορά, στην διάβρωση των ισλαμικών ηθών, στα οικονομικά προβλήματα ιδιαίτερα των παζαριτών, στο συνεχή δανεισμό και την ιμπεριαλιστική εξάρτηση(σ. 177). 

 Η εξέγερση που ακολουθησε τον ανέδειξε ως πολιτικό ηγέτη που η ισχύ του πηγάζει από την πολιτική του θέση και οχι απο την θεολογική τοποθέτηση. Πάρα την οικονομική και την βιομηχανικη ανάπτυξη που εν τέλει δημιούργησε μια μεσαία ταξη οδήγησε να κάνει τους πλούσιους πλουσιότερους και τους φτωχούς φτωχότερους, ιδιαίτερα τους εσωτερικούς μετανάστες και τους αγρότες. Η φορολογία δε των βιομήχανων οδήγησε σε σύγκρουση τους με τον Σάχη, παραχωρώντας προνόμια σε ενα στενό κύκλο που βρισκονταν γυρω από αυτόν, ενω ταυτόχρονα ήρθε σε ρήξη με τους εμπόρους των παζαριών(σ. 181). 

Ήταν φανερό ότι το καθεστώς του λειτουργούσε ανασχετικά προς την ολοκλήρωση της καπιταλιστικοποιήσης. Μόνο που όπως συνήθως συμβαίνει η αστική τάξη ήταν εντελώς ανίκανη να ολοκληρώσει τον αστικοδημοκρατικό εκσυχρονισμο της χώρας. Φυσικά κατά μια άλλη έννοια αυτός ήταν ο μόνος δυνατός καπιταλισμός στο πλαίσιο του Ιράν, κατα συνέπεια και πάλι η λύση ήταν η σοσιαλιστική επανάσταση η οποία θα είχε ενα σαφή αντιιμπεριαλιστικό χαρακτήρα. 

 Τα ιδεολογικά ρεύματα πριν την επανάσταση.

 Τα ιδεολογικά και πολιτικά ρεύματα που συγκροτήθηκαν πριν απο την επανάσταση του 1979 ηταν τα παρακάτω : Μαρξιστικά, οπως ηταν οι "φενταγιν του λαού" με ένοπλη δράση και με αναφορές στο αντιστασιακό ηρωισμό ο οποιος προερχόταν απο την αρχαία Περσία, τους αντιιμπεριαλιστικούς αγώνες των Βιετναμέζων, των Παλαιστινίων και με αμεση αναφορά στην παράδοση του Κάστρο και του Τσε αλλά και στο Μάο( σ. 185). Το Τουντέχ το ορθόδοξο σοβιετικό κομμουνιστικό κόμμα. Η βασικότερη αδυναμία των μαρξιστικών ρευμάτων ήταν ότι δεν κατάφεραν να κατανοήσουν το χαρακτήρα του ισλαμικού κινήματος(σ. 187). 

 Στην ισλαμική αντιπολίτευση παλι έχουμε 2 μεγάλα ρεύματα: Το πρώτο είναι το ρεύμα του Χομεϊνί και το δεύτερο ( προσωπικά το πλέον ενδιαφέρον ) ο ισλαμομαρξισμός. Το ρεύμα της ισλαμικής θεολογίας της απελευθέρωσης με κύριο εκπρόσωπο τον Αλί Σαριατί. Πρόκειται για μια εκδοχή μιας ισλαμικης λαϊκής δημοκρατικης διακυβέρνησης(σ. 187). Σε αντίθεση με την θεολογική - και σε ενα βαθμό βαθιά αντικρατική - παράδοση των ορθόδοξων σιιτικών θεολόγων που αρνούνται την ύπαρξη ισλαμικού κράτους μέχρι την εμφάνιση του 12ιμαμη ο Χομεϊνί υποστηρίζει την δημιουργία ισλαμικού κράτους( id 187). Ενος ισλαμικού κράτους με ένα δυνατό ισλαμικό νόμο με ευθύνη των ουλεμάδων και των ιμάμηδων. Παίρνοντας δάνεια και από τους σουνίτες Αδελφούς Μουσουλμάνους και ειδικότερα από το Σαγίντ Κούτμπ( σ.188). 

 Από την πλευρά τους οι ισλαμομαρξιστές επέμεναν στην δημοκρατική διαχείριση και την δημοκρατική διακυβέρνηση. Απέναντι στο τρίπτυχο χρήμα, καταναγκασμός και ιδεολογικη, οικονομική και πολιτιστική περιπλάνηση /αλλοτρίωση απαντούσαν με το τρίπτυχο ελευθερία /ισότητα /πνευματικοτητα( σ. 189). Έχοντας έντονα αντιιμπεριαλιστικό και αντιδυτικό χαρακτήρα ακολουθώντας την γραμμή του Μάο, Φάνον, Τσε Γκεβάρα αλλα και την σιιτική επαναστατική παράδοση του ιμάμη Χουσεΐν που έπεσε μαχόμενος εναντίον των υπέρτατων εχθρικών δυνάμεων των Ομεαυδών(σ.191). 

 Η βάση των ισλαμομαρξιστών ήταν ο κόσμος των παραγκουπόλεων, οι περιθωριοποιημένοι και οι εσωτερικοί μετανάστες. Δυστυχώς την κατάλληλη στιγμή αυτό το κόσμο τον οικειοποιήθηκε το ρεύμα του Χομεϊνί. Ως αποτέλεσμα της υιοθέτησης από το Χομεϊνί μιας σκληρής γραμμής υπεράσπισης των καταπιεσμένων(σ. 192). Η κοινωνική βάση της επανάστασης όμως εκτός από την νεολαία και την εργατική τάξη βρίσκεται στους ανθρώπους των παζαριών. Οι άνθρωποι των παζαριων συνιστούσαν παραδοσιακα την καρδιά της Ιρανικής κοινωνιας(σ.192). Και αυτό τον κόσμο τον πήρε ο Χομεϊνί. Καθοριστικό ρολο για την ηγεμονία του Χομεϊνί σε σχέση με τους ισλαμομαρξιστές των Μουτζαχεντίν-ι Χαλκ έπαιξε ο θάνατος του Αλι Σαριατί, ίσως του αρχιτέκτονα της Ιρανικής Επανάστασης.

 Βέβαια αποτελεί ερωτηματικό αν ο Αλί Σαριατί θα κατάφερνε να εξουδετερώσει την τακτική ευφυΐα του Χομεϊνί(σ. 194). Τρεις λοιπόν ήταν οι βασικές πολιτικές δυνάμεις απέναντι στο Σάχη: Η πρώτη οι φιλελεύθεροι εθνικιστές. Δεύτερη η κομμουνιστική αριστερά του Τουντέχ και των ακροαριστερών οργανώσεων οπως οι φενταγίν. Τρίτο ρεύμα ήταν οι ισλαμιστές, οπως οι Μουτζαχεντίν-ι Χαλκ και το κυρίαρχο ρεύμα του Χομεϊνί. Ενα ρεύμα που όχι μόνο υπερτερούσε αλλά στο τέλος ηγεμόνευσε σε ρόλο Βοναπάρτη, θέτοντας στην παρανομία την αριστερά και τους ισλαμομαρξιστές. 

 Απο την επανάσταση στην ισλαμική δημοκρατία. 

 Η άνοδος των τιμών του πετρελαίου έδωσε την δυνατότητα στο Σαχη να προωθήσει μια πολιτική ανάπτυξης η οποία όμως όξυνε τις κοινωνικές και οικονομικές ανισότητες(σ. 197). Ταυτόχρονα η ολοκληρωτικη μοναρχική μονοκρατορία του Σάχη οδήγησε τον σιιτικό κλήρο φανερά απέναντι του. Η σπίθα που άναψε την εξέγερση που εξελίχθηκε σε επανάσταση ήταν ενα λιβελλογράφημα κατά του Χομεϊνί(σ. 198). Το σημείο δε που καθόρισε την εξέγερση ήταν η σφαγή σε μια απο τις πλέον φτωχότερες συνοικίες της Τεχεράνης. Οδηγώντας στην ριζοσπαστικοποίηση της αντιπολίτευσης θέτοντάς ως στόχο πλέον την ανατροπή του Σαχη(σ. 199). Η εξέγερση μετατράπηκε σε επανάσταση, με εργατικές απεργιες, οδηγώντας στην δημιουργία εργατικων συμβουλίων( Soras) και τελικά στην πτώση του Σάχη. Στην πρώτη φάση της μεταεπαναστατικης κατάστασης υπήρξε μια συμμαχία Χομεϊνί, ισλαμικής θεολογίας της απελευθέρωσης( ισλαμομαρξιστές) και αριστεράς, με την ολοφάνερη ηγεμονία του Χομεϊνί. Αυτό έγινε ως αποτελέσματα αντικειμενικών συνθηκών, αποδυνάμωση της αριστεράς σε σχέση με τους σιίτες αλλά και ως αποτέλεσμα της επικυριαρχίας του εθνικού, αντιιμπεριαλιστικού απέναντι στο ταξικό(σ. 204). Κάτι που δυστυχώς τόσο η αριστερά οσο και οι ισλαμομαρξιστές θα το πληρώσουν πολύ ακριβά. Ένα από τα καθοριστικά λάθη της αριστερας και της ισλαμικής θεολογίας της απελευθέρωσης είναι το γεγονός πως δεν υπερασπίστηκαν όσο έπρεπε και όπως έπρεπε την υπαρκτή εργατική εξουσία των εργατικών συμβουλίων(Shoras) απέναντι στο Χομεϊνί που τα θεωρούσε άχρηστα αν και είναι σίγουρο ότι μαζί με την αστική τάξη τα θεωρούσε επικύνδυνα.

 Η ευκαιρία για τον Χομεϊνί για να απομονώσει και τελικά να εξουδετερώσει την ισλαμική θεολογία της απελευθέρωσης, δλδ τους Μουτζαχεντίν-ι Χαλκ και την αριστερά ήταν ο πόλεμος με το Ιράκ που οδηγησε στην περαιτέρω ισλαμοποίηση του Ιράν.  Το νέο καθεστώς του Βοναπάρτη Χομεϊνί ήταν ενας συνδυασμός φιλολαϊκών μέσων και πολύ σκληρής εσωτερικής καταστολής. Δημιουργώντας δεκάδες αγροτικούς συνεταιρισμούς, υποδομές στην περιφέρεια, δρόμους, νερό, ηλεκτρικό ρεύμα, κέντρα υγείας(σ.209). 

 Παραμένει θεωρητικά ανοικτό ζήτημα αν μπορούσε η αριστερά ή και οι ισλαμομαρξιστές να ακολουθούσαν ενα άλλο δρόμο ή αν μπορούσε να ηγεμονεύσουν . Νομίζω ότι τόσο σε επίπεδο θεωρίας: ηγεμονία του εθνικού επί του ταξικού, του σοβιετισμού επί του διεθνισμού, αλλά και επί της βάσης της πραγματικής υλικής δύναμης ήταν αδύνατη κάθε άλλη εξέλιξη. Ο βοναπαρτισμός του Χομεϊνί ήταν μια αντικειμενική διαδικασία. 

 Η ισλαμική δημοκρατία στην διεθνή σκηνή.

 Στην διεθνή σκακιέρα η πολιτική των σιιτών ακολούθησε μια ξεκάθαρα αντιΑμερικανική, αντισιωνιστική, αντιδυτική, αντιαποικιοκρατική, και εθνοαντιιμπεριαλιστική πολιτική. Η εξωτερική πολιτική του μεταεπαναστατικού Ιράν ακολουθούσε την μεσσιανική πολιτική της απελευθέρωσης της ανθρωπότητας από την αδικία και την καταπίεση διαμέσου της θεολογίας της έλευσης του κεκρυμμένου ιμάμη. Η ανθρώπινη επαναστατική δράση δύναται να επισπεύσει την έλευση του κεκρυμμένου ιμάμη. 

Αυτό είχε ως αποτέλεσμα στην Ιρανική μεταεπαναστατική διεθνή πολιτική να εκφράζεται μια μανιχαιστική πολιτική μεταξύ των καταπιεστών και των καταπιεσμένων, ειδικά στο μουσουλμανικό κόσμο η οποία θα οδηγήσει στην ενότητα του(σ. 211-212). Ο Χομεϊνί δεν ήταν απλώς ο ηγέτης του σιιτικού Ιράν, αλλά ο παγκόσμιος ηγέτης των καταπιεσμένων (μουσταζεφίν). Που πάνω σε αυτή την βάση θα υπήρχε και η ενότητα σιιτών-σουνιτών(σ.213). Ακόμη και ο πόλεμος μεταξύ Ιράκ - Ιράν απέκτησε ένα μανιχαιστικό επαναστατικό χαρακτήρα δημιουργώντας μια σειρά μαχητών και ύστερα στελεχών του Ιρανικού καθεστώτος. Βέβαια πίσω απο αυτή την μεσσιανική, μανιχαιστική θέαση των πραγμάτων εκφράζεται μια εθνικιστική, Ιρανοκεντρική τοποθέτηση, απόρροια του γεγονότος πως η Περσία /Ιράν δεν έγινε ποτέ αποικία ή προτεκτοράτο(σ. 214).

 Τόσο στην πρώτη φάση, οσο και αργότερα ή και σήμερα, η εξωτερική πολιτική του Ιράν διαμορφώθηκαν δυο τάσεις : Η μια ήταν πιο ριζοσπαστική και η άλλη πραγματιστική(σ.218). Αποτελώντας η εξαγωγή της ισλαμικής επανάστασης ως κυρίαρχο πολιτικό χαρακτηριστικό της εξωτερικής πολιτικής του Ιράν. Επηρεαζοντας και ριζοσπαστικοποιώντας τους σιίτες της περιοχής , δημιουργωντας μαζί με τους σουνίτες της Χαμάς τον άξονα της αντίστασης. 

 Γενικές παρατηρήσεις. 

 Η Ιρανική Επανάσταση σε αντίθεση με την πλειοψηφία των περιπτώσεων ήταν μια επανάσταση των πόλεων, της Τεχεράνης και των μεγάλων αστικών κέντρων. Μια πλατιά συμμαχία των φτωχων, των εσωτερικών μεταναστών, των μικρομεσαίων εμπόρων, των βιοτεχνών του παζαριού, των μορφωμενων νεων και των κληρικών. Έχοντας ως ιδεολογικό πλαίσιο τον ισλαμισμό, την ισλαμική θεολογία της απελευθέρωσης και τον αντιιμπεριαλισμό, με αναφορές ομως και στο προισλαμικό εθνικιστικό πλαίσιο, πχ στο Κύρο και στο Δαρείο(σ.234). Αναφέραμε και πιο πάνω στο βαθύ μεσσιανικό χαρακτηρα της Ιρανικής επανάστασης που συσχετίζεται με την θεολογία του κεκρυμμένου ιμαμη. Μέχρι την έλευση του κεκρυμμένου ιμάμη δεν νομιμοποιείται καμιά πολιτική αρχή. Με την επαναστατική μεσσιανική πολιτικη παράγεται μια εναλακτικη αυτή της ισλαμικής πολιτικής της σύγκρουσης καταπιεστών /καταπιεζόμενων. Με ένα ξεκάθαρο διεθνιστικό ισλαμικό χαρακτήρα , όπως τόνισε και ο Χομεϊνί: « Εάν η επανάσταση μείνει εντός των συνόρων του Ιραν θα είναι ευάλωτη». 

 Επί της συγκυρίας. 

 

Από τα γεγονότα της Ιρανικής Επανάστασης που τόσο αναλυτικά ανάλυσε ο Σ. Ρούσσος στο βιβλίο Εξέγερση και Επανάσταση στην Μέση Ανατολή έχουν περάσει 46 χρόνια. Είναι φανερό με βάση την συγκυρία: Η επαναστατική σιιτική παράδοση έχει δεχτεί θα έλεγα μια στρατηγική ήττα με την ουσιαστική κατάρρευση του άξονα της αντίστασης.Αυτό με την σειρά του δεν σημαίνει ότι η πραγματίστικη γραμμή έχει ηγεμονεύσει, απόρροια της πολιτικής των ΗΠΑ/ΙΣΡΑΗΛ που αρνούνται κάθε συμβιβασμό και επιδιώκουν την συντριβή του καθεστώτος των σιιτών. Στο εσωτερικό του Ιράν το καθεστώς διατηρεί σε μεγάλο βαθμό την κοινωνική του βάση αν και υπάρχουν φανερά και βαθιά ρήγματα ειδικότερα με το κόσμο των παζαριών αλλά και με τα πολύ φτωχά στρώματα. Η μείωση των τιμών του πετρελαίου , οι οικονομικές κυρώσεις και το εμπάρκο των ΗΠΑ και της δύσης έχει οδηγήσει σε τεραστια οικονομικά προβλήματα που έχει κτυπησει την κοινωνική βάση του καθεστώτος. Αυτή είναι και η πραγματική αιτία της τελευταίας μεγάλης λαϊκής εξέγερσης. Και όχι η δράση των πρακτόρων και των προβοκατόρων.

 Την ίδια στιγμή το καθεστώς φαίνεται να έχει χάσει ολοκληρωτικά τις μάζες της νεας γενιάς των πόλεων που διεκδικούν αστικές ελευθερίες και δικαιώματα , όπως πχ οι γυναίκες στο να ντύνονται όπως θέλουν. Ελευθερία και δικαιώματα που σε μεγάλο βαθμό τα έχουν κατακτήσει ντεφάκτο , με την ανοικτή ανοχή των πλέον συντηρητικών. Και αυτό αποτελεί αποτέλεσμα των προηγούμενων νεανικών εξεγέρσεων. Αποτελεί ανοικτό ερώτημα αν το καθεστώς εχει δυνάμεις αν επιβιώσει και παλι. Όχι ότι κινδυνευει από την εν λογω εξέγερση, αλλα σίγουρα θα μπει σε θανάσιμο κίνδυνο αν συνδυαστει με μια πιθανή επίθεση των ΗΠΑ. Από την άλλη πλευρά μια πιθανή επίθεση των ΗΠΑ θα θάψει την εξέγερση και θα συσπειρώσει τον Ιρανικό λαό πίσω από το καθεστώς. Εκτός και αν το καθεστώς έχει απωλέσει εντελώς τις όποιες κοινωνικές της βάσεις, κάτι που δεν το πιστεύω.

 Φυσικά υπάρχει και η περίπτωση ενός εσωτερικού πραξικοπήματος από το στρατό, που θα οδηγούσε σε ένα οριστικό συμβιβασμό με τις ΗΠΑ. Υστερα από 46 χρόνια με τον εκφυλισμό του καθεστώτος όλα τα δεδομένα παραμένουν ανοικτά εκτός ίσως της πραγματικής λύσης, δηλαδή μιας εργατικής σοσιαλιστικής επανάστασης.

Σε κάθε περίπτωση : είναι λογικό να στηρίξουμε το καθεστώς απέναντι στην ιμπεριαλιστική επέμβαση, αναγνωρίζοντας το αυτονόητο, η εξέγερση ειναι δίκαιη. Με εμφανή τα ερωτηματικά αν αυτό το καθεστώς που συνεχίζει να έχει κοινωνική βάση, μπορεί και αποτελεί αντίπαλο δέος στο ιμπεριαλισμό.