περί Ελληνιστικής Φιλοσοφίας

Η εν λόγω ιστορική περίοδος δεν είναι άλλη από την Ελληνιστική περίοδο, την  περίοδος των ελληνιστικών 

. αυτοκρατοριών αλλά και η περίοδος της «pax romana», η περίοδος της ρωμαϊκής παντοκρατορίας, κατά τις οποίες άκμασαν και παράκμασαν τα περισσότερα από τα φιλοσοφικά ρεύματα της ελληνιστικής φιλοσοφίας. 

 

Συμβατικά για την Ελληνιστική περίοδο αναφερόμαστε σε μια ιστορική περίοδο που αρχίζει με τον θάνατο του Αλεξάνδρου( 323 πχ)  και της δημιουργίας των Ελληνιστικών Αυτοκρατοριών και τελειώνει το 31 πχ με την  ήττα του Μάρκου Αντωνίου από τον Οκταβιανό στη ναυμαχία στο Άκτιο, που σήμανε και το πέρας των Ελληνιστικών Αυτοκρατοριών. 

 

Ποια είναι τα βασικά χαρακτηριστικά αυτής. ιστορικής  περιόδου, της περιόδου των ελληνιστικών αυτοκρατοριών;  

 

Ένα πρώτο χαρακτηριστικό είναι η απώλεια της  αυτονομίας των πόλεων – κρατών και της αρχαίας ελληνικής δημοκρατίας ως αποτέλεσμα της  κυριαρχίας των Μακεδόνων του Φίλιππου και του Μεγάλου Αλέξανδρου. Ταυτόχρονα και διαλεκτικά αυτό είχε ως αποτέλεσμα την ενοποίηση του Ελληνικού χώρου.

 

Ένα δεύτερο χαρακτηριστικό ήταν η επέκταση της Ελληνικής κυριαρχίας και του Ελληνικού πολιτισμού στην ανατολή, επέκταση και κυριαρχία  που γέννησε μια πρώτη παγκοσμιότητα, μια πρώτη Ελληνική οικουμενικότητα που σεβάστηκε τις επιμέρους διαφοροποιήσεις των κρατών, των λαών και των θρησκειών που κατακτήθηκαν.  

 

Ένα τρίτο χαρακτηριστικό είναι διαλεκτική απόρροια των δυο παραπάνω: Η απώλεια της αυτονομίας επί της ουσίας η κατάλυση της αρχαίας Ελληνικής δημοκρατίας σήμανε τον διαχωρισμό,  την διάσπαση της ενότητας πολίτη – και πόλης- κράτους, την απώλεια της έννοιας του πολιτικού υποκειμένου πολίτη. Την θέση του πολίτη  πήρε  ο υπήκοος των Ελληνιστικών αυτοκρατοριών, αυτών των Ελληνικών κοσμοκρατιών. 

 

Ταυτόχρονα όμως ο διχασμός του ανθρώπου πολίτη και της πόλης – κράτος είχε ως αποτέλεσμα την παραγωγή μιας πρώτης ατομικότητας , σε ένα βαθμό πιο καθολικής ατομικότητας σε σχέση με την μερικότητα του πολίτη υποκείμενου της πόλης-κράτος. 

 

 Μια ατομικότητα που με ένα μερικό τρόπο διεκδικούσε την αυτοσυνειδησία του και αφορούσε άνδρες , γυναίκες , ελευθέρους και δούλους, , για αυτό και στους  κήπους του επίκουρου και στις  στοές των Στωικών υπήρχαν ελεύθεροι και δούλοι, άνδρες και γυναίκες.

 

Μέσα σε αυτό το ιστορικό κλίμα  πια είναι η σχέση ανθρώπων, πόλης, κοσμόπολις και φιλοσοφίας; Για να το πω πιο απλά τι ζητάει ο άνθρωπος από την φιλοσοφία,  λαμβάνοντας υπόψιν αυτό που έγραφε στην φιλοσοφία της ιστορίας ο Χέγκελ για το Στωικισμό, τον Επικουρισμό και τον Σκεπτικισμό πως αποσκοπούσαν να κάνουν το πνεύμα αδιάφορο με την πραγματικότητα, αδιάφορο δλδ για τα δεινά του κόσμου, για τα δεινά της πραγματικότητας. 

 

Μέσα σε αυτό το ζοφερό κλίμα θα έλεγα πως παρατηρούνται δυο τάσεις : 

 

Η πρώτη τάση ζητάει από τη Φιλοσοφία να  ανταποκριθεί στις πρακτικές ανάγκες της ζωής. Η δεύτερη να εξασφαλίσει την ψυχική ισορροπία. 

 

 Η πρώτη τάση έχει ως αποτέλεσμα την ανάπτυξη των θετικών επιστημών και η δεύτερη έχει ως αποτέλεσμα την ανάπτυξη της ηθικής φιλοσοφίας. 

 

Τα βασικότερα φιλοσοφικά ρεύματα της περιόδου είναι ο Στωικισμός, ο Επικουρισμός , ο Σκεπτικισμός. Στην παρούσα παρουσίαση θα αναφερθούμε και στον νεοπλατωνισμό που είναι η μετάβαση στην επόμενη ιστορική και φιλοσοφική φάση.

 

Ας σημειωθεί πως σε ένα μακροιστορικό ασυνεχές η περίοδος των Ελληνιστικών χρόνων αλλά και της Ρωμαϊκής κοσμοκρατορίας,  ήταν η  μακριά μεταβατική φάση κατά την οποία θα περάσουμε από τον δουλοκτητικό τρόπο παραγωγής στο φεουδαρχικό τρόπο παραγωγής στην δύση και στον ασιατικό τρόπο παραγωγής στην ανατολή.  

 

Η αλληλεπίδραση με το ιστορικό/φιλοσοφικό ασυνεχές θα οδηγήσει από τους κυνικούς στους Στωικούς , στο αντίπαλο δέος τους, τους Επικούρειους, και στους αμφισβητίες του δογματισμού, τους σκεπτικιστές.

 

 Ενώ η αλληλεπίδραση της αρχαίας φιλοσοφικής παράδοσης, με τα μυστικιστικά ρεύματα της περιόδου, την γνωστική παράδοση, τον ιουδαϊκό μεσσιανισμό , θα οδηγήσει στους νεοπλατωνιστές. 

 

Με τον χριστιανισμό , την φιλοσοφία του χριστιανισμού, ως ενότητα και αντίθεση των παραπάνω να εκφράζει την νέα ιστορική περίοδο του τέλους του αρχαίου κόσμου και την είσοδο στο μεσαίωνα.

 

Στην συνέχεια θα παρουσιάσω τα χαρακτηριστικά του Στωικισμού, του Επικουρισμού , του Σκεπτικισμού και των Νεοπλατωνιστών. Αναγνωρίζοντας πως  ο στωικισμός  είναι η συνέχεια του Κυνισμού και του Επικουρισμού των Κυρηναίων , όπως και ο Σκεπτικισμός η συνέχεια της ακαδημίας.